Nữ doanh nhân Việt Nam và dấu ấn lãnh đạo

Mỗi lĩnh vực đòi hỏi một cách tạo ảnh hưởng khác nhau. Hàng không cần quản trị vốn, an toàn và mạng bay; thực phẩm phụ thuộc vào nguyên liệu, công nghệ và kiểm soát chất lượng; trang sức kết hợp chế tác với thương hiệu; còn kinh doanh đa ngành đặt nặng khả năng phân bổ nguồn lực và phối hợp giữa nhiều hệ thống. Vì vậy, những gương mặt tiêu biểu phản ánh các mô hình lãnh đạo khác nhau hơn là một bảng xếp hạng tuyệt đối.

Mở rộng thị trường bằng cách thay đổi khả năng tiếp cận

Nguyễn Thị Phương Thảo và thị trường hàng không

Bà Nguyễn Thị Phương Thảo là nhà sáng lập Vietjet và giữ vai trò quan trọng trong quá trình phát triển hãng hàng không tư nhân này. Dấu ấn đáng chú ý nằm ở việc đưa mô hình hàng không chi phí thấp vào một lĩnh vực có yêu cầu lớn về vốn, an toàn, khai thác đội tàu và quản trị chi phí.

Tác động của mô hình không dừng ở cạnh tranh với các hãng bay đã tồn tại. Giá vé linh hoạt và mạng đường bay mở rộng làm cho việc đi máy bay tiếp cận được nhiều nhóm khách hàng hơn, từ du lịch và thăm thân đến học tập, làm việc và giao thương. Khi doanh nghiệp tạo thêm nhu cầu thay vì chỉ phân chia lượng khách sẵn có, ảnh hưởng đã chuyển từ cấp doanh nghiệp sang cấp thị trường.

Tăng trưởng trong hàng không đồng thời đặt ra giới hạn rõ ràng cho năng lực lãnh đạo. Mở rộng đội tàu và mạng bay chỉ bền vững khi đi cùng khả năng kiểm soát an toàn, chi phí khai thác và chất lượng dịch vụ. Vì thế, quy mô không thể tách rời năng lực vận hành.

Sự ghi nhận dành cho bà Phương Thảo còn vượt ra ngoài thị trường trong nước. Bà được biết đến là nữ tỷ phú tự thân đầu tiên của Việt Nam và Đông Nam Á, đồng thời từng được Nhà nước Pháp trao Huân chương Bắc đẩu Bội tinh.

Cao Thị Ngọc Dung và quá trình hiện đại hóa kinh doanh trang sức

Với bà Cao Thị Ngọc Dung, ảnh hưởng được tạo ra theo một hướng khác. PNJ phát triển từ hoạt động kinh doanh vàng bạc đá quý thành doanh nghiệp có năng lực sản xuất, chế tác, xây dựng thương hiệu và vận hành mạng lưới bán lẻ quy mô lớn.

Sự chuyển đổi này làm thay đổi cách giá trị của sản phẩm trang sức được hình thành. Thay vì chủ yếu dựa vào giá trị kim loại quý, doanh nghiệp đầu tư vào thiết kế, kỹ thuật chế tác, trải nghiệm mua sắm và uy tín thương hiệu. Trang sức nhờ đó được định vị rõ hơn như một sản phẩm thời trang và sáng tạo, bên cạnh chức năng tích trữ tài sản truyền thống.

Dấu ấn lãnh đạo ở đây nằm trong khả năng chuyển một hoạt động kinh doanh quen thuộc sang mô hình có hàm lượng thiết kế, sản xuất và thương hiệu cao hơn. Năm 2019, bà Cao Thị Ngọc Dung nhận giải “Thành tựu trọn đời” của ngành kim hoàn châu Á; đến năm 2023, bà được vinh danh trong danh sách 40 biểu tượng xuất sắc của ngành kim hoàn thế giới.

Xây năng lực cạnh tranh bằng hệ thống sản xuất dài hạn

Mai Kiều Liên và quá trình phát triển Vinamilk

Bà Mai Kiều Liên gắn với nhiều thập kỷ phát triển của Vinamilk và giữ vai trò Tổng giám đốc trong phần lớn quá trình doanh nghiệp mở rộng. Trường hợp này cho thấy ảnh hưởng lãnh đạo không nhất thiết bắt đầu từ việc sáng lập doanh nghiệp; quản trị và phát triển một tổ chức qua nhiều giai đoạn cũng có thể tạo dấu ấn lớn.

Vinamilk chuyển từ doanh nghiệp sản xuất sữa trong nước thành công ty cổ phần niêm yết với hệ thống nhà máy, trang trại, danh mục sản phẩm và hoạt động xuất khẩu. Doanh nghiệp được cổ phần hóa và đổi tên thành Công ty Cổ phần Sữa Việt Nam năm 2003, sau đó niêm yết trên Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh năm 2006.

Trong ngành thực phẩm, quy mô chỉ tạo lợi thế khi doanh nghiệp duy trì được chất lượng trong lúc mở rộng. Điều đó đòi hỏi đầu tư liên tục vào công nghệ, sản phẩm, nguồn nguyên liệu, hệ thống phân phối và khả năng thích ứng với nhu cầu dinh dưỡng thay đổi. Dấu ấn của bà Mai Kiều Liên vì vậy nằm ở tính liên tục của quản trị dài hạn, thay vì một quyết định tăng trưởng đơn lẻ.

Bà cũng là người được Forbes Việt Nam trao giải “Thành tựu trọn đời”, ghi nhận hành trình lãnh đạo kéo dài nhiều thập kỷ.

Thái Hương và chuỗi sản xuất sữa tươi

Bà Thái Hương, nhà sáng lập và Chủ tịch Hội đồng Chiến lược Tập đoàn TH, tạo dấu ấn thông qua lựa chọn đầu tư quy mô lớn vào chuỗi sản xuất sữa tươi, từ chăn nuôi và quản lý đàn bò đến chế biến, thương hiệu và phân phối.

Cách tổ chức chuỗi có ý nghĩa trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh. Chất lượng sữa chịu ảnh hưởng từ giống, thức ăn, điều kiện chăn nuôi, công nghệ quản lý và quy trình chế biến. Khi doanh nghiệp kiểm soát nhiều khâu liên tiếp, khả năng chủ động về nguyên liệu và truy xuất nguồn gốc cũng tăng lên.

TH sau đó mở rộng sang các lĩnh vực thực phẩm và dinh dưỡng, đồng thời triển khai đầu tư ở nước ngoài. Tuy nhiên, quy mô đầu tư hay sức mạnh thương hiệu không tự động chứng minh mọi tuyên bố liên quan đến dinh dưỡng hoặc sức khỏe; những khẳng định như vậy vẫn cần được đánh giá theo bằng chứng chuyên môn tương ứng.

Bà Thái Hương được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động thời kỳ đổi mới năm 2020. Sự ghi nhận này đi cùng một mô hình lãnh đạo đặt trọng tâm vào đầu tư dài hạn, kiểm soát chuỗi và gắn hoạt động kinh doanh với nhu cầu về thực phẩm an toàn.

Mở rộng ảnh hưởng bằng hệ sinh thái kinh doanh

Nguyễn Thị Nga và mô hình đa ngành của BRG

Bà Nguyễn Thị Nga xây dựng ảnh hưởng thông qua một mô hình khác: phát triển hệ sinh thái hoạt động trong nhiều lĩnh vực như bán lẻ, khách sạn, bất động sản, sản xuất, xuất nhập khẩu và sân gôn, đồng thời thiết lập quan hệ hợp tác với các thương hiệu quốc tế.

Điểm mạnh của mô hình đa ngành nằm ở khả năng tạo liên kết giữa tài sản, dịch vụ, khách hàng và đối tác. Nhưng chính mức độ đa dạng đó cũng làm quản trị phức tạp hơn, bởi vốn, nhân sự và rủi ro phải được kiểm soát đồng thời ở nhiều lĩnh vực có đặc điểm vận hành khác nhau.

Trong lĩnh vực gôn, bà Nguyễn Thị Nga được ghi nhận về đóng góp cho quá trình phát triển hạ tầng, dịch vụ và du lịch gôn tại Việt Nam. Năm 2025, Vietnam Golf Excellence Awards trao cho bà hai giải “Thành tựu trọn đời” và “Tầm nhìn Golf Việt Nam”.

BRG cũng tham gia phát triển Thành phố Thông minh Bắc Hà Nội với định hướng kết hợp công nghệ, hạ tầng và mục tiêu trung hòa carbon. Đây là định hướng của dự án đang được triển khai, vì vậy cần phân biệt rõ mục tiêu phát triển với kết quả đã hoàn thành.

Dấu ấn lãnh đạo thể hiện qua thay đổi mà doanh nghiệp tạo ra

Nhìn từ những mô hình trên, ảnh hưởng của nữ doanh nhân Việt Nam xuất hiện ở nhiều cấp độ. Nguyễn Thị Phương Thảo gắn với việc mở rộng khả năng tiếp cận hàng không; Cao Thị Ngọc Dung thúc đẩy quá trình chuyển từ kinh doanh vàng bạc truyền thống sang trang sức có hàm lượng thiết kế và thương hiệu; Mai Kiều Liên phát triển năng lực quản trị một doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn; Thái Hương tập trung vào chuỗi sản xuất; còn Nguyễn Thị Nga mở rộng ảnh hưởng qua hệ sinh thái đa ngành.

Điểm chung không nằm ở việc họ cùng sử dụng một mô hình lãnh đạo. Giá trị nằm ở khả năng biến quyết định quản trị thành thay đổi có thể nhận thấy trong thị trường: hình thành thêm nhóm khách hàng, nâng năng lực sản xuất, thay đổi cách sản phẩm được định vị, mở rộng chuỗi giá trị hoặc kết nối nhiều ngành kinh doanh.

Các trường hợp này cũng mở rộng hình dung về vai trò của phụ nữ trong nền kinh tế. Nữ lãnh đạo hiện diện trong hàng không, sản xuất thực phẩm, nông nghiệp công nghệ cao, trang sức, bất động sản và dịch vụ — những lĩnh vực đòi hỏi từ năng lực vận hành chuyên sâu đến quản trị vốn và chiến lược dài hạn.

Nữ doanh nhân Việt Nam tạo dấu ấn không đơn thuần nhờ vị trí lãnh đạo hay sự nổi tiếng, mà qua những thay đổi doanh nghiệp của họ tạo ra đối với khách hàng, thị trường và cách một ngành vận hành. Những con đường khác nhau của Nguyễn Thị Phương Thảo, Mai Kiều Liên, Thái Hương, Cao Thị Ngọc Dung và Nguyễn Thị Nga cho thấy ảnh hưởng có thể đến từ kiến tạo thị trường, phát triển tổ chức, kiểm soát chuỗi giá trị hoặc xây dựng hệ sinh thái.

Vì vậy, khi đánh giá dấu ấn của một nữ doanh nhân, kết quả kinh doanh cần được đặt cạnh năng lực đổi mới, chất lượng quản trị, mức độ ảnh hưởng đến ngành và khả năng duy trì giá trị trong dài hạn. Chính những yếu tố đó phản ánh rõ hơn vai trò của phụ nữ trong kinh doanh và lãnh đạo tại Việt Nam.