Có được bán hàng trên vỉa hè không?

Đối với cá nhân hoạt động thương mại, Nghị định 39/2007/NĐ-CP vẫn quy định ngoại lệ đối với khu vực, tuyến đường hoặc phần vỉa hè được cơ quan có thẩm quyền quy hoạch hoặc cho phép sử dụng tạm thời để thực hiện hoạt động thương mại. Tuy nhiên, việc sử dụng phải dựa trên căn cứ pháp lý cụ thể của địa điểm đó, không phải sự chấp thuận không chính thức hoặc việc người bán đã kinh doanh lâu năm.

Bán hàng trên vỉa hè được phép trong những trường hợp nào?

Trường hợp có thể bán hàng trên vỉa hè phải gắn với một địa điểm được cơ quan có thẩm quyền xác định cho phép hoạt động thương mại. Theo Điều 6 Nghị định 39/2007/NĐ-CP, cá nhân không được hoạt động thương mại trên phần vỉa hè dành cho người tham gia giao thông, trừ khu vực, tuyến đường hoặc phần vỉa hè được quy hoạch hoặc cho phép sử dụng tạm thời để thực hiện hoạt động thương mại.

Điều này có nghĩa người bán cần xác định được căn cứ cho phép áp dụng tại chính vị trí dự định kinh doanh, chẳng hạn khu vực đã được địa phương tổ chức, quy hoạch hoặc ban hành quy định cho phép hoạt động thương mại. Việc một tuyến phố không có biển “cấm bán hàng rong” chưa đủ để kết luận rằng mọi vị trí trên vỉa hè của tuyến phố đều được phép bày quầy, bàn ghế hoặc hàng hóa.

Trường hợp bán hàng trong khu vực đã được tổ chức hoặc cho phép kinh doanh

Nếu cơ quan có thẩm quyền đã xác định một khu vực hoặc phần vỉa hè được sử dụng cho hoạt động thương mại, người bán chỉ được hoạt động trong phạm vi, thời gian và điều kiện đã được quy định.

Tùy cách quản lý của từng địa phương, người kinh doanh có thể phải đáp ứng các yêu cầu như:

• Bán đúng vị trí được bố trí hoặc cho phép
• Không mở rộng quầy, bàn ghế, hàng hóa ra ngoài phạm vi được sử dụng
• Duy trì phần đường dành cho người đi bộ theo yêu cầu của phương án tổ chức
• Tuân thủ thời gian hoạt động được quy định
• Bảo đảm vệ sinh môi trường, phòng cháy, chữa cháy và an toàn thực phẩm nếu kinh doanh thực phẩm
• Chấp hành yêu cầu di chuyển hoặc dừng hoạt động của cơ quan có thẩm quyền khi cần bảo đảm giao thông, an ninh, trật tự

Bán hàng trong sự kiện có sử dụng tạm thời vỉa hè

Nghị định 165/2024/NĐ-CP cho phép sử dụng tạm thời lòng đường, vỉa hè đối với một số mục đích như sự kiện chính trị, hoạt động văn hóa, thể thao, thi công công trình, tang lễ, đám cưới hoặc trông giữ phương tiện trong trường hợp cần thiết.

Nếu hoạt động bán hàng là một phần của sự kiện đã được tổ chức hợp pháp, việc sử dụng vỉa hè phải nằm trong phạm vi phương án và giấy phép của sự kiện. Người bán không thể dựa vào việc đang có sự kiện để tự chọn một vị trí vỉa hè và kinh doanh ngoài khu vực được tổ chức.

Đáng lưu ý, Điều 21 Nghị định 165/2024/NĐ-CP không liệt kê hoạt động bán hàng thông thường như một mục đích độc lập để xin sử dụng tạm thời vỉa hè. Vì vậy, không nên hiểu rằng bất kỳ cá nhân nào cũng có thể xin giấy phép sử dụng tạm thời vỉa hè theo Nghị định này rồi dùng diện tích được cấp để mở điểm bán hàng.

Khi nào bán hàng trên vỉa hè bị coi là sử dụng trái phép?

Rủi ro vi phạm rõ nhất phát sinh khi người bán tự chiếm một phần vỉa hè để đặt quầy, bàn ghế, tủ hàng, biển quảng cáo hoặc bày hàng mà không có căn cứ cho phép sử dụng vị trí đó.

Việc bán hàng cũng có thể bị xử lý khi:

• Bán tại tuyến phố hoặc khu vực có quy định cấm
• Kinh doanh ngoài phạm vi vị trí đã được bố trí hoặc cho phép
• Sử dụng vỉa hè sai thời gian hoặc sai mục đích được chấp thuận
• Chiếm phần đường dành cho người đi bộ hoặc làm ảnh hưởng đến trật tự, an toàn giao thông
• Tự dựng quầy, mái che, vật dụng hoặc công trình trên vỉa hè trái quy định
• Không chấp hành yêu cầu của cơ quan chức năng về việc thu dọn hoặc chấm dứt hành vi vi phạm

Không có biển cấm không đồng nghĩa với được tự do kinh doanh

Nghị định 168/2024/NĐ-CP có quy định xử phạt riêng đối với hành vi bán hàng rong hoặc bán hàng hóa nhỏ lẻ trên lòng đường, vỉa hè của tuyến phố có quy định cấm bán hàng. Tuy nhiên, quy định này không có nghĩa một tuyến đường không đặt biển cấm thì người bán được quyền chiếm vỉa hè để kinh doanh.

Cần phân biệt việc bán rong với hành vi sử dụng một diện tích vỉa hè làm địa điểm kinh doanh. Khi người bán đặt bàn ghế, quầy kệ hoặc bày hàng và chiếm dụng vỉa hè, hành vi có thể được xác định là sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè để kinh doanh, bày bán hàng hóa.

Bán hàng trái phép trên vỉa hè có thể bị phạt bao nhiêu?

Theo Điều 12 Nghị định 168/2024/NĐ-CP, mức xử phạt phụ thuộc vào hành vi cụ thể.

Cá nhân bán hàng rong hoặc bán hàng hóa nhỏ lẻ trên lòng đường, vỉa hè của tuyến phố có quy định cấm bán hàng có thể bị phạt từ 200.000 đồng đến 250.000 đồng, trừ trường hợp hành vi thuộc nhóm vi phạm có mức phạt khác theo cùng Điều 12.

Đối với hành vi sử dụng trái phép lòng đường, vỉa hè để họp chợ, kinh doanh dịch vụ ăn uống hoặc bày, bán hàng hóa, mức phạt là:

• Cá nhân: từ 2.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng
• Tổ chức: từ 4.000.000 đồng đến 6.000.000 đồng

Trường hợp bày, bán máy móc, thiết bị, vật tư hoặc sản xuất, gia công hàng hóa trên lòng đường, vỉa hè, mức phạt cao hơn:

• Cá nhân: từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng
• Tổ chức: từ 6.000.000 đồng đến 10.000.000 đồng

Người vi phạm còn có thể bị buộc thu dọn hàng hóa, phương tiện, máy móc, thiết bị, biển hiệu hoặc vật dụng theo hướng dẫn của lực lượng chức năng. Mức xử phạt tại một số địa phương cũng có thể được quy định cao hơn đối với một số hành vi khi pháp luật cho phép áp dụng cơ chế này.

Cần kiểm tra gì trước khi bán hàng trên vỉa hè?

Không nên xác định tính hợp pháp chỉ bằng việc quan sát xem những người khác có đang bán tại cùng khu vực hay không. Một vị trí được sử dụng phổ biến trong thực tế vẫn có thể là vị trí không được phép kinh doanh.

Trước khi bố trí điểm bán, cần kiểm tra:

1. Vị trí đó có nằm trong khu vực được quy hoạch hoặc cho phép hoạt động thương mại hay không
2. Quy định của địa phương có cho phép loại hình kinh doanh dự định thực hiện tại vị trí đó hay không
3. Có yêu cầu đăng ký, cấp phép, bố trí vị trí hoặc thực hiện thủ tục riêng hay không
4. Phạm vi diện tích và thời gian được sử dụng cụ thể là bao nhiêu
5. Phần vỉa hè dành cho người đi bộ và các yêu cầu về an toàn giao thông phải được duy trì thế nào
6. Hoạt động kinh doanh có phải đáp ứng thêm quy định về thực phẩm, môi trường, phòng cháy, chữa cháy hoặc điều kiện chuyên ngành hay không

Thông tin nên được kiểm tra tại cơ quan có thẩm quyền quản lý địa bàn hoặc thông qua văn bản quản lý vỉa hè, danh mục tuyến đường và khu vực kinh doanh đang có hiệu lực tại địa phương.

Bán hàng trên vỉa hè không phải hoạt động mặc nhiên được phép. Người bán chỉ nên sử dụng vỉa hè để kinh doanh khi vị trí đó có căn cứ pháp lý cho phép hoạt động thương mại và việc kinh doanh được thực hiện đúng phạm vi, thời gian cùng các điều kiện kèm theo. Tự chiếm vỉa hè để đặt quầy, bàn ghế hoặc bày hàng dù vẫn chừa lối đi cho người đi bộ vẫn có thể bị xác định là sử dụng vỉa hè trái phép.