Các hình thức gọi vốn startup phổ biến

Mỗi hình thức tạo ra một loại nghĩa vụ khác nhau. Vốn vay phải hoàn trả theo thỏa thuận; vốn cổ phần làm thay đổi tỷ lệ sở hữu; SAFE hoặc trái phiếu chuyển đổi có thể chuyển thành cổ phần trong tương lai; còn vốn tự có và doanh thu giúp nhà sáng lập hạn chế pha loãng nhưng thường bị giới hạn về quy mô.

Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là “startup có thể gọi vốn từ đâu?”, mà còn là “nguồn vốn nào phù hợp với giai đoạn phát triển, dòng tiền, mức độ rủi ro và mục tiêu tăng trưởng của startup?”.

Gọi vốn startup là gì?

Gọi vốn startup là quá trình huy động nguồn lực tài chính để xây dựng, vận hành hoặc mở rộng một doanh nghiệp khởi nghiệp. Nguồn vốn có thể đến từ nội bộ startup, khách hàng, tổ chức tín dụng, cộng đồng, nhà đầu tư cá nhân, doanh nghiệp hoặc quỹ đầu tư.

Về bản chất, các hình thức gọi vốn có thể được chia thành bốn nhóm chính:

·         Vốn nội bộ: Tiền của nhà sáng lập, lợi nhuận giữ lại và nguồn lực sẵn có

·         Vốn dựa trên doanh thu: Tiền đặt trước, doanh thu bán hàng hoặc tài trợ hoàn trả theo doanh thu

·         Vốn vay: Khoản vay ngân hàng, hạn mức tín dụng hoặc công cụ nợ

·         Vốn đầu tư: Nhà đầu tư cung cấp tiền để đổi lấy cổ phần hoặc quyền nhận cổ phần trong tương lai

Một số hình thức như tài trợ, cuộc thi khởi nghiệp và chương trình hỗ trợ không nằm hoàn toàn trong bốn nhóm trên vì startup có thể nhận tiền mà không phải hoàn trả hoặc chuyển nhượng cổ phần.

Không có nguồn vốn nào mặc nhiên tốt hơn các nguồn vốn còn lại. Sự phù hợp phụ thuộc vào khả năng hoàn vốn, tốc độ tăng trưởng, tài sản bảo đảm, vị thế đàm phán và mức độ kiểm soát mà nhà sáng lập muốn duy trì.

Vốn tự có của nhà sáng lập

Vốn tự có, thường được gọi là bootstrapping, là hình thức nhà sáng lập dùng tiền tiết kiệm, thu nhập cá nhân hoặc nguồn lực hiện có để khởi động doanh nghiệp.

Đây thường là nguồn vốn đầu tiên của startup vì chưa cần thuyết phục bên thứ ba. Nhà sáng lập có thể chủ động thử nghiệm ý tưởng, xây dựng sản phẩm mẫu và tìm những khách hàng đầu tiên trước khi tiến hành một vòng gọi vốn chính thức.

Ưu điểm

·         Không làm pha loãng tỷ lệ sở hữu

·         Nhà sáng lập giữ quyền quyết định

·         Không phát sinh nghĩa vụ trả lãi cho nhà đầu tư

·         Có thể triển khai nhanh mà không trải qua quá trình thẩm định

·         Tạo bằng chứng về mức độ cam kết của đội ngũ sáng lập

Hạn chế

·         Quy mô vốn phụ thuộc vào năng lực tài chính cá nhân

·         Rủi ro kinh doanh chuyển trực tiếp sang nhà sáng lập

·         Có thể khiến startup tăng trưởng chậm hơn đối thủ được tài trợ tốt

·         Dễ gây áp lực tài chính cá nhân nếu không tách biệt ngân sách

Bootstrapping phù hợp khi startup có thể kiểm chứng nhu cầu thị trường với chi phí thấp, sớm tạo doanh thu hoặc chưa có đủ dữ liệu để định giá và bán cổ phần hợp lý.

Ngược lại, hình thức này có thể không phù hợp với mô hình cần vốn lớn ngay từ đầu, chẳng hạn hoạt động nghiên cứu chuyên sâu, sản xuất phần cứng, xây dựng hạ tầng hoặc mở rộng mạng lưới trước khi có doanh thu.

Vốn từ bạn bè và gia đình

Bạn bè và gia đình có thể hỗ trợ startup dưới dạng góp vốn, cho vay hoặc tài trợ không hoàn lại. Quyết định cung cấp tiền thường dựa nhiều vào sự tin tưởng đối với nhà sáng lập hơn là dữ liệu kinh doanh đã được kiểm chứng.

Nguồn vốn này có thể giúp startup vượt qua khoảng trống giữa giai đoạn ý tưởng và thời điểm đủ điều kiện tiếp cận nhà đầu tư chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, quan hệ cá nhân không thay thế được thỏa thuận tài chính rõ ràng. Các bên cần thống nhất tối thiểu:

·         Khoản tiền là vốn góp hay khoản vay

·         Người cung cấp vốn nhận quyền lợi gì

·         Thời hạn và điều kiện hoàn trả

·         Cách xử lý khi startup thất bại

·         Quyền tiếp cận thông tin và tham gia quyết định

·         Khả năng chuyển đổi khoản tiền thành cổ phần

Rủi ro lớn nhất của hình thức này là xung đột giữa kỳ vọng tài chính và quan hệ cá nhân. Người thân có thể cho rằng họ đang sở hữu một phần doanh nghiệp, trong khi nhà sáng lập xem khoản tiền là hỗ trợ tạm thời. Vì vậy, thỏa thuận nên được lập thành văn bản và được rà soát theo pháp luật áp dụng.

Vốn từ khách hàng và doanh thu

Startup không nhất thiết phải chờ hoàn thiện toàn bộ sản phẩm mới tạo ra dòng tiền. Tiền đặt cọc, đơn hàng trả trước, đăng ký sử dụng sớm hoặc hợp đồng thí điểm có thể trở thành nguồn vốn để tiếp tục phát triển sản phẩm.

Một số cơ chế phổ biến gồm:

·         Bán trước sản phẩm

·         Thu phí đăng ký trước

·         Ký hợp đồng phát triển theo yêu cầu

·         Thu phí triển khai hoặc tích hợp

·         Tạo doanh thu từ phiên bản tối thiểu

·         Dùng lợi nhuận giữ lại để tái đầu tư

Ưu điểm quan trọng của vốn từ khách hàng là vừa tạo tiền vừa kiểm chứng nhu cầu. Khi khách hàng sẵn sàng trả tiền, startup có bằng chứng mạnh hơn so với lượt đăng ký quan tâm hoặc phản hồi khảo sát.

Tuy nhiên, doanh thu sớm không đồng nghĩa sản phẩm đã có khả năng mở rộng. Một startup có thể tạo tiền từ các dự án tùy chỉnh nhưng phải sử dụng nhiều nhân sự cho từng khách hàng. Trong trường hợp đó, doanh thu tăng nhưng biên lợi nhuận và khả năng nhân rộng có thể vẫn thấp.

Vốn từ khách hàng phù hợp nhất khi startup có thể cung cấp giá trị từng phần, chu kỳ bán hàng không quá dài và chi phí phục vụ khách hàng không vượt quá số tiền thu về.

Khoản tài trợ, cuộc thi và chương trình hỗ trợ

Startup có thể nhận vốn từ cơ quan nhà nước, trường đại học, tổ chức phát triển, doanh nghiệp, vườn ươm hoặc cuộc thi khởi nghiệp. Khoản tài trợ thường gắn với một mục tiêu cụ thể như nghiên cứu, đổi mới công nghệ, phát triển bền vững hoặc giải quyết vấn đề xã hội.

Khác với vốn vay, khoản tài trợ hợp lệ thường không phải hoàn trả. Khác với đầu tư cổ phần, startup có thể không phải chuyển nhượng quyền sở hữu.

Dù vậy, “không mất cổ phần” không có nghĩa là nguồn vốn hoàn toàn không có chi phí. Startup có thể phải đáp ứng:

·         Điều kiện về đối tượng thụ hưởng

·         Phạm vi sử dụng ngân sách

·         Mốc tiến độ và kết quả đầu ra

·         Chứng từ chi tiêu

·         Nghĩa vụ báo cáo

·         Cơ chế kiểm tra hoặc nghiệm thu

·         Yêu cầu đồng tài trợ

Khả năng tiếp cận tài trợ còn phụ thuộc vào từng chương trình và từng quốc gia. Chẳng hạn, một cơ quan hỗ trợ doanh nghiệp có thể cung cấp khoản vay hoặc chương trình nghiên cứu nhưng không cấp tài trợ trực tiếp cho mọi startup thương mại. SBA của Hoa Kỳ nêu rõ cơ quan này không cung cấp khoản tài trợ thông thường để thành lập hoặc mở rộng doanh nghiệp; các chương trình tài trợ chủ yếu hướng đến một số tổ chức và mục tiêu đủ điều kiện.

Vì vậy, startup nên xem tài trợ là một nguồn vốn có điều kiện, không phải tiền miễn phí có thể sử dụng cho mọi mục đích.

Vay ngân hàng và các hình thức vay nợ

Vốn vay là khoản tiền startup nhận và phải hoàn trả theo thời hạn, lãi suất và điều kiện đã thỏa thuận. Các công cụ có thể bao gồm khoản vay kinh doanh, hạn mức tín dụng, thấu chi, vay có tài sản bảo đảm hoặc vay dựa trên dòng tiền.

Theo hướng dẫn của U.S. Small Business Administration, khoản vay và vốn đầu tư là hai con đường tài trợ khác nhau: khoản vay tạo nghĩa vụ hoàn trả, trong khi nhà đầu tư mạo hiểm thường cung cấp vốn để đổi lấy quyền sở hữu và vai trò nhất định trong doanh nghiệp.

Ưu điểm

·         Không phải bán cổ phần ngay

·         Chi phí vốn có thể dự đoán nếu lãi suất và lịch trả nợ cố định

·         Bên cho vay thường không tham gia sâu vào hoạt động quản trị

·         Phù hợp để tài trợ tài sản hoặc hoạt động có dòng tiền tương đối rõ

Hạn chế

·         Phải trả nợ ngay cả khi doanh nghiệp chưa có lợi nhuận

·         Có thể cần tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh cá nhân

·         Làm tăng áp lực dòng tiền

·         Khó tiếp cận khi startup chưa có lịch sử tín dụng hoặc doanh thu ổn định

·         Vi phạm nghĩa vụ có thể ảnh hưởng đến tài sản và khả năng tiếp tục hoạt động

Vốn vay phù hợp hơn với startup đã có dòng tiền, biết tương đối rõ số tiền cần dùng và có thể xác định nguồn hoàn trả. Đây thường không phải lựa chọn tối ưu cho một thử nghiệm có xác suất thất bại cao và chưa có dòng tiền dự kiến.

Gọi vốn cộng đồng

Gọi vốn cộng đồng là hình thức huy động các khoản tiền từ số lượng lớn người tham gia, thường thông qua một nền tảng trực tuyến.

Có thể phân biệt bốn dạng chính:

Gọi vốn theo hình thức quyên góp

Người đóng góp không nhận lợi ích tài chính trực tiếp. Hình thức này thường phù hợp với dự án xã hội, cộng đồng hoặc mục tiêu có yếu tố thiện nguyện.

Gọi vốn đổi lấy phần thưởng

Người ủng hộ nhận sản phẩm, quyền sử dụng sớm hoặc phần thưởng khác. Về kinh tế, đây có thể hoạt động gần giống một chiến dịch bán trước sản phẩm.

Gọi vốn cho vay

Nhiều cá nhân cung cấp các khoản vay nhỏ và kỳ vọng được hoàn trả cùng lợi tức theo thỏa thuận.

Gọi vốn đổi lấy cổ phần

Người tham gia đầu tư tiền để nhận chứng khoán hoặc quyền lợi tài chính trong doanh nghiệp. Hình thức này thường chịu yêu cầu pháp lý chặt chẽ hơn so với quyên góp hoặc đổi thưởng.

SEC phân biệt rõ huy động cộng đồng có phát hành chứng khoán với gọi vốn dựa trên phần thưởng hoặc quyên góp. Tại Hoa Kỳ, giao dịch theo Regulation Crowdfunding phải được thực hiện qua một trung gian đã đăng ký và doanh nghiệp có thể huy động tối đa 5 triệu USD trong khoảng thời gian 12 tháng theo cơ chế này. Các giới hạn cụ thể thuộc pháp luật Hoa Kỳ, không nên áp dụng mặc định cho quốc gia khác.

Gọi vốn cộng đồng có thể đồng thời tạo vốn, kiểm chứng nhu cầu và xây dựng cộng đồng người dùng đầu tiên. Đổi lại, startup phải đầu tư đáng kể cho truyền thông, vận hành chiến dịch, thực hiện cam kết và tuân thủ quy định liên quan.

Nhà đầu tư thiên thần

Nhà đầu tư thiên thần là cá nhân đầu tư tiền của chính mình vào doanh nghiệp giai đoạn sớm. Ngoài vốn, họ có thể cung cấp kinh nghiệm, quan hệ, tuyển dụng, cố vấn và kết nối với vòng gọi vốn tiếp theo.

Nhà đầu tư thiên thần thường tham gia khi startup đã tiến xa hơn một ý tưởng nhưng chưa đạt quy mô hoặc mức độ ổn định cần thiết để thu hút quỹ đầu tư lớn.

Khoản đầu tư có thể được cấu trúc dưới dạng:

·         Mua cổ phần trực tiếp

·         SAFE

·         Trái phiếu chuyển đổi

·         Thỏa thuận đầu tư có quyền chuyển đổi khác

Giá trị nhà đầu tư thiên thần có thể mang lại

·         Quy trình ra quyết định nhanh hơn tổ chức lớn

·         Khả năng chấp nhận rủi ro giai đoạn sớm

·         Kinh nghiệm xây dựng doanh nghiệp

·         Kết nối với khách hàng và nhân sự

·         Tín hiệu tin cậy cho các nhà đầu tư tiếp theo

Rủi ro cần kiểm soát

·         Định giá quá thấp khiến nhà sáng lập pha loãng sớm

·         Điều khoản đặc biệt làm phức tạp các vòng sau

·         Quá nhiều nhà đầu tư nhỏ khiến bảng vốn phân mảnh

·         Kỳ vọng tăng trưởng không đồng nhất

·         Nhà đầu tư can thiệp nhưng không tạo giá trị tương xứng

Startup không nên lựa chọn nhà đầu tư chỉ dựa trên số tiền. Uy tín, mức độ phù hợp, cách hành xử trong tình huống khó khăn và khả năng hỗ trợ dài hạn cũng là những tiêu chí quan trọng.

Vườn ươm và chương trình tăng tốc

Vườn ươm doanh nghiệp thường hỗ trợ startup ở giai đoạn hình thành thông qua không gian làm việc, cố vấn, đào tạo và kết nối. Chương trình tăng tốc thường vận hành trong một khoảng thời gian xác định, tập trung vào việc giúp startup tăng tốc phát triển sản phẩm, thị trường và khả năng gọi vốn.

Một chương trình có thể cung cấp:

·         Khoản đầu tư ban đầu

·         Cố vấn chuyên môn

·         Mạng lưới nhà đầu tư

·         Hỗ trợ pháp lý hoặc tài chính

·         Dịch vụ công nghệ

·         Không gian làm việc

·         Ngày trình bày trước nhà đầu tư

Đổi lại, chương trình có thể yêu cầu cổ phần, quyền chuyển đổi hoặc một khoản phí. Không phải chương trình nào cũng đầu tư trực tiếp.

Giá trị thực tế phụ thuộc vào chất lượng cố vấn, mức độ liên quan của mạng lưới, danh tiếng chương trình và điều khoản tham gia. Một chương trình nổi tiếng nhưng không phù hợp với thị trường mục tiêu có thể tạo ít giá trị hơn một đơn vị chuyên sâu trong đúng ngành của startup.

SAFE và trái phiếu chuyển đổi

SAFE và trái phiếu chuyển đổi thường được sử dụng để huy động vốn trước khi startup và nhà đầu tư xác định giá trị doanh nghiệp trong một vòng cổ phần chính thức.

SAFE

SAFE là thỏa thuận cho phép nhà đầu tư nhận cổ phần trong tương lai khi xảy ra một sự kiện chuyển đổi được quy định. Y Combinator mô tả SAFE là quyền nhận cổ phần trong một vòng tài trợ tương lai, không phải khoản nợ truyền thống; vì vậy công cụ này thường không có lãi suất hoặc ngày đáo hạn như trái phiếu chuyển đổi.

Các điều khoản thường gặp gồm:

·         Trần định giá

·         Chiết khấu chuyển đổi

·         Quyền tham gia đầu tư tiếp

·         Cơ chế xử lý khi bán doanh nghiệp

·         Cơ chế xử lý khi giải thể

·         SAFE trước tiền hoặc sau tiền

SAFE đơn giản hơn khoản vay chuyển đổi về mặt kinh tế, nhưng không đồng nghĩa không gây pha loãng. Nhiều SAFE được phát hành liên tiếp có thể làm giảm đáng kể tỷ lệ sở hữu của nhà sáng lập khi chuyển đổi.

SEC cũng lưu ý SAFE không phải là “cổ phần an toàn” theo nghĩa thông thường; quyền lợi, thời điểm chuyển đổi và khả năng thu hồi vốn phụ thuộc vào điều khoản cụ thể và các sự kiện trong tương lai.

Trái phiếu chuyển đổi

Trái phiếu chuyển đổi là một công cụ nợ có thể chuyển thành cổ phần khi đáp ứng điều kiện. Công cụ này thường có:

·         Khoản tiền gốc

·         Lãi suất

·         Ngày đáo hạn

·         Trần định giá

·         Chiết khấu chuyển đổi

·         Điều kiện chuyển đổi

So với SAFE, trái phiếu chuyển đổi tạo thêm áp lực vì có bản chất nợ và có thể đến hạn trước khi startup hoàn thành vòng gọi vốn tiếp theo.

Cả hai hình thức đều giúp trì hoãn việc định giá, nhưng startup phải mô phỏng bảng vốn trong nhiều kịch bản trước khi ký. Sự đơn giản của văn bản không đồng nghĩa tác động kinh tế cũng đơn giản.

Nhà đầu tư chiến lược và quỹ đầu tư doanh nghiệp

Nhà đầu tư chiến lược là doanh nghiệp đầu tư vào startup vì lợi ích kinh doanh bên cạnh lợi nhuận tài chính. Khoản đầu tư có thể được thực hiện trực tiếp hoặc thông qua quỹ đầu tư doanh nghiệp, thường được gọi là corporate venture capital.

Nhà đầu tư chiến lược có thể mang lại:

·         Kênh phân phối

·         Tệp khách hàng

·         Công nghệ

·         Năng lực sản xuất

·         Dữ liệu

·         Thương hiệu

·         Khả năng mở rộng sang thị trường mới

Đổi lại, startup phải xem xét các điều khoản có thể hạn chế khả năng hợp tác với bên khác, chẳng hạn:

·         Quyền độc quyền

·         Quyền ưu tiên mua lại

·         Quyền ưu tiên đầu tư

·         Hạn chế hợp tác với đối thủ

·         Quyền tiếp cận dữ liệu hoặc công nghệ

·         Quyền kiểm soát các quyết định chiến lược

Vốn chiến lược phù hợp khi lợi ích hợp tác có thể đo lường và hai bên có mục tiêu tương đối đồng nhất. Nếu không, khoản đầu tư có thể làm giảm tính độc lập hoặc khiến các nhà đầu tư khác e ngại trong vòng tiếp theo.

Quỹ đầu tư mạo hiểm

Quỹ đầu tư mạo hiểm huy động tiền từ các nhà đầu tư góp vốn vào quỹ, sau đó đầu tư vào những doanh nghiệp có tiềm năng tăng trưởng cao. Đổi lại, quỹ thường nhận cổ phần và các quyền liên quan đến quản trị, thông tin và những giao dịch quan trọng.

Vốn đầu tư mạo hiểm phù hợp với startup cần đầu tư trước để tăng trưởng nhanh, có thị trường đủ lớn và có khả năng tạo mức tăng giá trị đáng kể. Hướng dẫn của British Business Bank cũng mô tả vốn cổ phần là hình thức huy động tiền bằng cách bán cổ phần; nguồn vốn này thường được sử dụng để tài trợ tăng trưởng, đặc biệt ở những doanh nghiệp đổi mới có tiềm năng mở rộng cao.

Các giai đoạn gọi vốn thường gặp

·         Pre-seed: Kiểm chứng vấn đề, đội ngũ và giả thuyết ban đầu

·         Seed: Xây dựng sản phẩm, tìm sự phù hợp với thị trường và hình thành mô hình tăng trưởng

·         Series A: Chuẩn hóa động cơ tăng trưởng và mở rộng hoạt động

·         Series B trở đi: Mở rộng thị trường, sản phẩm, đội ngũ hoặc địa bàn

·         Vòng tăng trưởng: Tăng quy mô trước khi mua bán, sáp nhập hoặc niêm yết

Tên vòng gọi vốn không phải một tiêu chuẩn tuyệt đối. Hai startup cùng gọi vòng seed có thể có doanh thu, định giá và mức độ hoàn thiện rất khác nhau.

Ưu điểm

·         Có thể cung cấp lượng vốn lớn

·         Không tạo lịch trả nợ cố định như khoản vay

·         Quỹ có thể hỗ trợ tuyển dụng, chiến lược và vòng vốn tiếp theo

·         Phù hợp với chiến lược giành thị trường nhanh

Hạn chế

·         Pha loãng quyền sở hữu

·         Tăng yêu cầu báo cáo và quản trị

·         Nhà đầu tư có thể tham gia vào các quyết định quan trọng

·         Tạo áp lực tăng trưởng và thoái vốn

·         Quy trình thẩm định và đàm phán thường phức tạp

·         Không phù hợp với mọi mô hình kinh doanh

Một doanh nghiệp có lợi nhuận tốt nhưng thị trường nhỏ hoặc không cần tăng trưởng nhanh vẫn có thể là doanh nghiệp giá trị, song chưa chắc phù hợp với mô hình lợi nhuận kỳ vọng của quỹ đầu tư mạo hiểm.

Phát hành cổ phần trực tiếp

Startup có thể gọi vốn bằng cách phát hành cổ phần cho nhà đầu tư theo một mức định giá được thống nhất. Nhà đầu tư trở thành cổ đông ngay sau khi giao dịch hoàn thành, thay vì chờ chuyển đổi như SAFE hoặc trái phiếu chuyển đổi.

Một vòng cổ phần thường cần xác định:

·         Định giá trước đầu tư

·         Số tiền đầu tư

·         Định giá sau đầu tư

·         Tỷ lệ sở hữu

·         Loại cổ phần

·         Quyền biểu quyết

·         Quyền thanh lý ưu tiên

·         Cơ chế chống pha loãng

·         Quyền tham gia vòng sau

·         Quyền thông tin

·         Thành phần hội đồng quản trị

Ví dụ, nếu startup được định giá trước đầu tư là 40 tỷ đồng và nhận thêm 10 tỷ đồng, định giá sau đầu tư là 50 tỷ đồng. Nếu bỏ qua các điều chỉnh khác, nhà đầu tư mới sở hữu 20% sau vòng gọi vốn:

10 tỷ ÷ 50 tỷ = 20%

Tỷ lệ thực tế có thể khác khi vòng đầu tư đồng thời mở rộng quỹ quyền chọn cho nhân viên, chuyển đổi SAFE, chuyển đổi trái phiếu hoặc áp dụng các điều khoản khác.

Ưu điểm của phát hành cổ phần là tỷ lệ sở hữu được xác định rõ ngay tại thời điểm đầu tư. Hạn chế là quá trình định giá, thẩm định và xây dựng bộ hợp đồng thường tốn nhiều thời gian hơn công cụ chuyển đổi.

Tài trợ dựa trên doanh thu

Tài trợ dựa trên doanh thu là hình thức startup nhận vốn và hoàn trả bằng một tỷ lệ doanh thu cho đến khi đạt tổng số tiền đã thỏa thuận.

Cơ chế này nằm giữa vốn vay và vốn cổ phần:

·         Startup thường không phải bán cổ phần

·         Khoản hoàn trả biến động theo doanh thu

·         Nhà tài trợ nhận lại số tiền cao hơn vốn ban đầu

·         Thời gian hoàn tất nghĩa vụ phụ thuộc vào tốc độ tạo doanh thu

Hình thức này phù hợp hơn với doanh nghiệp đã có doanh thu tương đối ổn định, biên lợi nhuận đủ lớn và có khả năng dự báo dòng tiền. Nó ít phù hợp với startup chưa tạo doanh thu hoặc phải tái đầu tư phần lớn tiền mặt để duy trì tăng trưởng.

Nhà sáng lập cần đánh giá chi phí vốn thực tế thay vì chỉ nhìn vào tỷ lệ chia sẻ doanh thu. Nếu doanh thu tăng nhanh, tổng nghĩa vụ có thể được hoàn thành sớm nhưng tạo áp lực tiền mặt lớn trong giai đoạn mở rộng.

Cách lựa chọn hình thức gọi vốn phù hợp

Nguồn vốn nên được lựa chọn dựa trên công việc mà startup cần hoàn thành, không chỉ dựa trên nguồn tiền đang dễ tiếp cận nhất.

Xác định mục tiêu sử dụng vốn

Startup cần làm rõ vốn sẽ được dùng để:

·         Kiểm chứng vấn đề

·         Xây dựng sản phẩm

·         Tuyển đội ngũ

·         Đạt một mốc doanh thu

·         Mở rộng thị trường

·         Mua tài sản

·         Đáp ứng yêu cầu pháp lý

·         Chuẩn bị cho vòng gọi vốn tiếp theo

Mục tiêu càng cụ thể, startup càng dễ xác định số vốn và thời gian sử dụng.

Đánh giá khả năng hoàn trả

Nếu dòng tiền có thể dự đoán và startup đủ khả năng trả nợ, vốn vay có thể giúp hạn chế pha loãng. Nếu dòng tiền chưa ổn định và kết quả phụ thuộc vào thử nghiệm có rủi ro cao, nghĩa vụ trả nợ cố định có thể không phù hợp.

Đánh giá khả năng tăng trưởng

Vốn đầu tư mạo hiểm thường đi kèm kỳ vọng tăng trưởng lớn. Startup nên xem xét liệu thị trường, mô hình kinh doanh và lợi thế cạnh tranh có đủ khả năng tạo mức tăng giá trị phù hợp với kỳ vọng đó hay không.

Đánh giá mức pha loãng

Pha loãng không chỉ xảy ra trong vòng cổ phần hiện tại. SAFE, trái phiếu chuyển đổi, quỹ quyền chọn nhân viên và các vòng gọi vốn tương lai đều có thể làm giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông hiện tại.

Startup cần lập bảng vốn dự kiến cho ít nhất các kịch bản:

·         Không gọi thêm vốn

·         Hoàn tất vòng hiện tại

·         Chuyển đổi toàn bộ công cụ đang tồn tại

·         Mở rộng quỹ quyền chọn

·         Gọi thêm một vòng mới

·         Bán doanh nghiệp ở các mức giá khác nhau

Đánh giá giá trị ngoài tiền

Một nhà đầu tư có thể tạo giá trị thông qua khách hàng, nhân sự, kinh nghiệm hoặc uy tín. Ngược lại, một nhà đầu tư không phù hợp có thể làm chậm quá trình ra quyết định và tạo xung đột dài hạn.

Kiểm tra điều khoản và nghĩa vụ

Startup cần hiểu không chỉ số tiền nhận được mà cả:

·         Ai có quyền biểu quyết

·         Ai có quyền phủ quyết

·         Khi nào phải hoàn trả

·         Điều gì xảy ra khi không gọi được vòng tiếp theo

·         Ai được ưu tiên khi doanh nghiệp được bán

·         Nhà sáng lập có nghĩa vụ làm việc trong bao lâu

·         Cổ phần của nhà sáng lập có bị thu hồi theo thời gian hay không

·         Nhà đầu tư có quyền tham gia vòng sau hay không

Giá trị danh nghĩa của một khoản đầu tư không phản ánh đầy đủ chi phí vốn nếu các điều khoản làm giảm đáng kể quyền kiểm soát hoặc lợi ích kinh tế của nhà sáng lập.

Hình thức gọi vốn phù hợp theo từng giai đoạn

Giai đoạn ý tưởng

Nguồn vốn thường phù hợp:

·         Vốn tự có

·         Bạn bè và gia đình

·         Khoản tài trợ

·         Cuộc thi khởi nghiệp

·         Vườn ươm

·         Tiền đặt trước từ khách hàng

Mục tiêu chính là kiểm chứng vấn đề, khách hàng và khả năng xây dựng giải pháp.

Giai đoạn sản phẩm ban đầu

Nguồn vốn có thể gồm:

·         Doanh thu

·         Nhà đầu tư thiên thần

·         Chương trình tăng tốc

·         SAFE

·         Trái phiếu chuyển đổi

·         Vòng pre-seed hoặc seed

Startup cần chứng minh sản phẩm tạo giá trị và thị trường có nhu cầu thực.

Giai đoạn tìm thấy sự phù hợp với thị trường

Nguồn vốn có thể gồm:

·         Doanh thu tái đầu tư

·         Vốn vay nếu dòng tiền phù hợp

·         Quỹ đầu tư mạo hiểm

·         Nhà đầu tư chiến lược

·         Tài trợ dựa trên doanh thu

Mục tiêu là xây dựng mô hình tăng trưởng có thể lặp lại và đo lường được.

Giai đoạn mở rộng

Nguồn vốn thường tập trung vào:

·         Các vòng đầu tư cổ phần

·         Vốn vay tăng trưởng

·         Nhà đầu tư chiến lược

·         Tài trợ dựa trên doanh thu

·         Các công cụ tài chính quy mô lớn hơn

Ở giai đoạn này, startup phải cân bằng giữa tốc độ mở rộng, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ pha loãng.

Những sai lầm phổ biến khi gọi vốn startup

Gọi vốn khi chưa biết tiền dùng để làm gì

Một con số gọi vốn không gắn với kế hoạch vận hành khiến startup khó bảo vệ nhu cầu vốn và khó đánh giá hiệu quả sau đầu tư.

Chỉ tập trung vào định giá

Định giá cao có thể giảm pha loãng trong ngắn hạn nhưng tạo áp lực cho vòng tiếp theo. Nếu startup không đạt được mức tăng trưởng tương ứng, doanh nghiệp có thể phải chấp nhận vòng gọi vốn giảm giá.

Không mô phỏng bảng vốn

Nhà sáng lập có thể đánh giá thấp tác động tổng hợp của nhiều SAFE, quyền chọn nhân viên và quyền tham gia đầu tư tiếp.

Chọn nhà đầu tư chỉ vì tiền

Một mối quan hệ đầu tư thường kéo dài nhiều năm. Sự không phù hợp về mục tiêu, cách quản trị hoặc đạo đức có thể gây thiệt hại lớn hơn lợi ích của khoản vốn.

Dùng vốn vay cho thử nghiệm quá rủi ro

Khoản vay phải được hoàn trả bất kể thử nghiệm thành công hay thất bại. Vì vậy, vốn vay cần gắn với nguồn hoàn trả có cơ sở.

Nhầm gọi vốn với thành công

Gọi vốn chỉ chuyển tiền vào doanh nghiệp. Thành công phụ thuộc vào việc startup biến số tiền đó thành sản phẩm, khách hàng, doanh thu, lợi thế cạnh tranh hoặc một mốc phát triển có giá trị cao hơn.

Các hình thức gọi vốn startup trải dài từ vốn tự có, tiền của người thân, doanh thu khách hàng và khoản tài trợ đến vốn vay, gọi vốn cộng đồng, nhà đầu tư thiên thần, nhà đầu tư chiến lược và quỹ đầu tư mạo hiểm.

Sự khác biệt cốt lõi nằm ở nghĩa vụ mà startup phải chấp nhận: hoàn trả tiền, chia sẻ doanh thu, chuyển nhượng cổ phần, trao quyền quản trị hoặc tuân thủ điều kiện sử dụng vốn.

Startup nên bắt đầu bằng việc xác định mốc phát triển cần đạt, số tiền thực sự cần thiết và nguồn hoàn trả hoặc giá trị tăng trưởng dự kiến. Sau đó, đội ngũ sáng lập mới so sánh chi phí vốn, mức pha loãng, quyền kiểm soát và giá trị ngoài tiền của từng lựa chọn.

Nguồn vốn phù hợp không nhất thiết là nguồn vốn lớn nhất. Đó là nguồn vốn giúp startup đạt được mốc quan trọng tiếp theo mà không tạo ra nghĩa vụ vượt quá năng lực của doanh nghiệp.