Cá chép giòn ăn gì và cho ăn thế nào?

Thức ăn cá chép giòn nên dùng loại nào?

Không nên áp dụng một khẩu phần duy nhất từ lúc thả giống đến khi thu hoạch. Nhu cầu dinh dưỡng của cá trong giai đoạn tăng trưởng khác với mục tiêu làm thịt săn chắc ở giai đoạn cuối.

Thức ăn công nghiệp dùng cho giai đoạn tăng trưởng

Ở giai đoạn cần tăng trọng, thức ăn viên hoàn chỉnh dành cho cá chép là nguồn thức ăn chính thuận tiện hơn vì khẩu phần đã được cân đối về protein, lipid, vitamin và khoáng. Hàm lượng dinh dưỡng cụ thể nên chọn theo kích cỡ cá và hướng dẫn của nhà sản xuất thay vì mặc định một mức đạm cho mọi giai đoạn.

Thức ăn viên cần bảo đảm:

• Cỡ viên vừa với miệng cá

• Viên còn nguyên, không mốc, không có mùi ôi dầu

• Thành phần dinh dưỡng phù hợp với kích cỡ và giai đoạn nuôi

• Bảo quản khô, tránh ánh nắng và độ ẩm cao

Mục tiêu ở giai đoạn này là tạo đàn cá khỏe, kích cỡ tương đối đồng đều và đạt khối lượng thích hợp trước khi chuyển sang chế độ ăn tạo độ giòn.

Đậu tằm là nguyên liệu quan trọng trong giai đoạn tạo độ giòn

Đậu tằm là nguyên liệu có bằng chứng trực tiếp hơn đối với việc làm tăng độ chắc của thịt cá chép. Các thử nghiệm trên cá chép cho thấy cá ăn đậu tằm có thịt sống và thịt sau chế biến chắc hơn, đồng thời có hàm lượng collagen trong cơ cao hơn và đường kính sợi cơ nhỏ hơn.

Vì vậy, không nên đồng nhất “thức ăn tạo giòn” với các nguyên liệu nhiều xơ như cỏ voi, bèo, thân chuối hay sắn. Những nguyên liệu này có thể xuất hiện trong một số cách nuôi thủy sản địa phương, nhưng không có cơ sở để coi chúng tương đương với đậu tằm trong cơ chế tạo độ chắc của thịt cá chép.

Không nên chỉ cho cá ăn đậu tằm trong toàn bộ chu kỳ nuôi

Đậu tằm có tác dụng lên cấu trúc thịt nhưng không phải khẩu phần cân đối tối ưu cho tăng trưởng. Thử nghiệm trên cá chép ghi nhận nhóm chỉ ăn đậu tằm tăng trưởng thấp hơn nhóm ăn thức ăn công nghiệp.

Do đó, cách quản lý hợp lý hơn là dùng thức ăn hoàn chỉnh để xây dựng khối lượng đàn trước, sau đó mới chuyển sang khẩu phần có đậu tằm theo quy trình của cơ sở nuôi. Thời gian và tỷ lệ chuyển đổi không nên áp dụng máy móc vì còn phụ thuộc kích cỡ cá, điều kiện ao, chất lượng nguyên liệu và mục tiêu thu hoạch.

Cách chuyển sang đậu tằm mà không làm cá bỏ ăn

Cá đang quen với thức ăn viên có thể giảm ăn nếu khẩu phần bị thay đổi đột ngột. Vì vậy, cần có giai đoạn làm quen thay vì ngừng cám và chuyển hoàn toàn sang đậu tằm trong một ngày.

Có thể thực hiện theo nguyên tắc:

1. Bắt đầu bằng lượng đậu tằm nhỏ để quan sát khả năng bắt mồi

2. Tăng dần lượng đậu tằm khi cá đã ăn ổn định

3. Giảm thức ăn cũ tương ứng để tránh tổng lượng thức ăn tăng quá mức

4. Theo dõi thức ăn thừa và phản ứng của đàn cá sau mỗi lần điều chỉnh

5. Dừng tăng khẩu phần mới nếu cá giảm ăn rõ rệt hoặc xuất hiện bất thường

Đậu tằm phải sạch, không mốc và không có dấu hiệu hư hỏng. Nếu sử dụng hạt đã ngâm làm mềm hoặc chia nhỏ, cần chuẩn bị lượng vừa đủ cho từng lần cho ăn, tránh để nguyên liệu ẩm tồn trữ lâu rồi tiếp tục đưa xuống ao.

Tính lượng thức ăn cá chép giòn thế nào?

Không nên cố định khẩu phần ở mức 2–3% khối lượng cá mỗi ngày trong toàn bộ vụ nuôi. Tỷ lệ ăn thực tế thay đổi theo kích cỡ cá, loại thức ăn, nhiệt độ nước, hàm lượng oxy hòa tan, sức khỏe đàn cá và giai đoạn chuyển sang đậu tằm.

Cách kiểm soát thực tế gồm ba bước:

1. Ước tính sinh khối đàn cá bằng cách lấy mẫu, xác định khối lượng trung bình rồi nhân với số cá ước tính còn trong ao

2. Xác định lượng ăn ban đầu theo hướng dẫn của loại thức ăn đang dùng hoặc quy trình đã được kiểm chứng tại trại

3. Điều chỉnh bằng sức ăn thực tế thay vì tiếp tục cho đủ lượng đã tính khi cá đã giảm bắt mồi

Ví dụ, nếu đàn cá đột ngột ăn chậm trong một ngày mưa kéo dài, việc giữ nguyên lượng thức ăn chỉ vì khẩu phần đã được tính theo sinh khối có thể làm tăng thức ăn dư và ô nhiễm nước.

Cân mẫu định kỳ để cập nhật sinh khối

Khi cá tăng trọng, khẩu phần tính trên dữ liệu cũ sẽ nhanh chóng mất chính xác. Nên lấy mẫu định kỳ, cân nhiều cá ở các vị trí khác nhau và sử dụng khối lượng trung bình để cập nhật sinh khối.

Nếu đàn cá phân đàn rõ, chỉ cân vài con lớn sẽ làm lượng thức ăn tính ra cao hơn nhu cầu thực tế. Ngược lại, lấy chủ yếu cá nhỏ có thể khiến khẩu phần bị thiếu.

Cho cá ăn vào thời điểm nào trong ngày?

Nên cho ăn khi cá hoạt động tốt và điều kiện nước ổn định, thường chia thành hai hoặc nhiều lần tùy kích cỡ cá và phương thức nuôi. Không cần cố định cứng một khung giờ cho mọi ao vì nhiệt độ, oxy hòa tan và thời tiết thay đổi theo mùa.

Trước mỗi bữa cần quan sát:

• Cá có nổi đầu hoặc biểu hiện thiếu oxy hay không

• Nước có mùi bất thường, đổi màu mạnh hoặc xuất hiện nhiều bọt hay không

• Cá có phản ứng nhanh khi đưa thức ăn xuống hay không

• Bữa trước có còn nhiều thức ăn dư hay không

Nếu cá nổi đầu do thiếu oxy, phản ứng chậm hoặc nước đang có dấu hiệu bất thường, nên xử lý môi trường trước khi tiếp tục cho ăn như bình thường.

Rải thức ăn ở khu vực cố định để dễ kiểm soát

Cho ăn tại một số điểm cố định giúp quan sát tốc độ bắt mồi và lượng thức ăn còn lại tốt hơn so với rải tùy ý trên toàn ao. Với thức ăn có thể kiểm tra bằng sàng, sàng ăn còn giúp phát hiện sớm việc cá giảm sức ăn.

Không nên tiếp tục bổ sung thức ăn khi cá đã ngừng bắt mồi mạnh. Phần dư chìm xuống đáy không làm cá lớn nhanh hơn mà làm tăng tải hữu cơ và khiến việc đánh giá khẩu phần ở bữa tiếp theo kém chính xác.

Điều chỉnh khẩu phần theo sức ăn và môi trường nước

Lượng thức ăn tính toán chỉ là điểm xuất phát. Quyết định cuối cùng nên dựa trên phản ứng của đàn cá.

Giảm lượng ăn khi cá giảm bắt mồi

Cá có thể ăn ít hơn khi nhiệt độ thay đổi mạnh, trời âm u kéo dài, oxy hòa tan thấp, chất lượng nước xấu hoặc cá đang bị stress. Không nên áp dụng một mức giảm cố định như 30% hay 50% cho tất cả các trường hợp nếu chưa xác định nguyên nhân.

Cách xử lý an toàn hơn là giảm hoặc tạm ngừng lượng thức ăn chưa cần thiết, kiểm tra môi trường và chỉ tăng trở lại khi sức ăn phục hồi.

Tăng khẩu phần dựa trên sinh khối mới, không dựa vào cảm giác

Khi cá ăn hết nhanh trong nhiều bữa liên tiếp và các chỉ số môi trường vẫn ổn định, có thể cân mẫu để kiểm tra tăng trưởng rồi điều chỉnh lượng ăn. Việc cứ thấy cá tranh mồi là tăng mạnh thức ăn dễ dẫn đến dư thừa, đặc biệt ở đàn cá lớn.

Theo dõi cả tăng trưởng lẫn chất lượng thịt

Trong giai đoạn sử dụng đậu tằm, chỉ quan sát cá có ăn hết hay không là chưa đủ. Cần ghi lại:

• Lượng từng loại thức ăn đã sử dụng

• Sinh khối ước tính

• Mức tiêu thụ thực tế

• Tốc độ tăng trọng

• Thời gian sử dụng đậu tằm

• Tình trạng nước và sức khỏe cá

Nhật ký này giúp nhận ra thời điểm cá tăng trưởng chậm sau khi thay khẩu phần và tránh kéo dài chế độ ăn tạo giòn không cần thiết.

Những lỗi thường gặp khi cho cá chép giòn ăn

Cho rằng càng nhiều chất xơ thì thịt càng giòn

Đây là cách hiểu thiếu chính xác. Bằng chứng về độ chắc của thịt cá chép tập trung vào tác động của đậu tằm đối với cơ, collagen và trạng thái chuyển hóa của cá, chứ không chứng minh rằng chỉ cần tăng cellulose hoặc cho nhiều rau, cỏ là tạo được hiệu quả tương tự.

Dùng đậu tằm thay hoàn toàn thức ăn cân đối quá sớm

Cho cá ăn đậu tằm có thể tăng độ chắc của thịt nhưng đồng thời làm tốc độ tăng trưởng giảm. Nếu chuyển quá sớm, thời gian đạt cỡ thu hoạch có thể kéo dài và hiệu quả sử dụng thức ăn giảm.

Đổi thức ăn đột ngột

Việc thay nhanh từ thức ăn viên sang nguyên liệu có đặc tính hoàn toàn khác có thể khiến đàn cá giảm bắt mồi. Chuyển từng bước giúp người nuôi nhận biết cá có chấp nhận thức ăn mới hay không trước khi tăng lượng.

Cho ăn theo công thức cố định bất kể thời tiết

Một tỷ lệ khẩu phần không thể phản ánh đầy đủ biến động về nhiệt độ, oxy và sức khỏe cá. Khi điều kiện nước xấu mà vẫn cho đủ lượng theo công thức, phần thức ăn không được tiêu thụ sẽ trở thành nguồn hữu cơ trong ao.

Dùng nguyên liệu bị mốc hoặc ôi hỏng

Đậu tằm và thức ăn viên đều phải được bảo quản khô, sạch. Nguyên liệu đổi màu, có mùi mốc, vón ẩm hoặc có dấu hiệu hư hỏng không nên tiếp tục sử dụng.

Làm sao biết khẩu phần đang phù hợp?

Không có một dấu hiệu đơn lẻ đủ để kết luận cá đang được cho ăn đúng. Cần kết hợp phản ứng bắt mồi, tăng trưởng, lượng thức ăn dư, sức khỏe và tình trạng nước.

Khẩu phần đang được kiểm soát tốt khi cá bắt mồi ổn định, lượng dư thấp, khối lượng tăng theo mục tiêu của trại và nước không xấu đi rõ rệt sau các bữa ăn. Trong giai đoạn tạo giòn, cần đánh giá thêm chất lượng thịt trên cá mẫu thay vì chỉ dựa vào hình dáng bên ngoài.

Nếu cá đồng loạt giảm ăn, không nên lập tức đổi sang loại thức ăn khác hoặc bổ sung thêm chất kích thích ăn. Trước hết cần kiểm tra oxy hòa tan, nhiệt độ, chất lượng nước, tình trạng bệnh và những thay đổi gần đây trong khẩu phần.

Muốn nuôi cá chép có thịt săn chắc, cần tách rõ hai mục tiêu: tăng trưởng và tạo độ giòn. Thức ăn hoàn chỉnh giữ vai trò quan trọng trong giai đoạn phát triển, còn đậu tằm là nguyên liệu có bằng chứng trực tiếp về khả năng làm tăng độ chắc của thịt cá chép. Cho ăn đúng kỹ thuật không nằm ở một tỷ lệ cố định, mà ở việc chuyển khẩu phần từ từ, kiểm soát sinh khối, quan sát sức ăn và điều chỉnh theo điều kiện thực tế của ao.